Pięć lat

Jestem tutaj pięć lat. Dziś mija rocznica przeprowadzki do Polski.

Zaraz po powrocie na jesieni 2010 roku planowałam sobie w myślach, że za pięć lat podsumuję i wystawię ocenę; wtedy będę już wiedzieć, czy decyzja o powrocie do kraju na stałe była dobrą.

Czy teraz już wiem? Po pięciu latach?

Przypominam sobie drogę z lotniska, pierwsze wrażenia nowego domu zbudowanego z cegły, wysokie sufity, detale, otoczenie, zapach drewnianych podłóg i echo niosące się w pustych ścianach. Potem pierwsza podróż do miasta i znowu zdziwienie, że wszystko jak w Ameryce, tylko nowsze i ładniejsze. Drogi i sklepy nie z lat pięćdziesiątych, tylko sprzed roku. Ciągle, po pięciu latach to mnie rozczula: mieszkam w kraju zmian, w kraju, gdzie co chwila widzę nowo powstające domy i drogi, gdzie co jakiś czas dostaję więcej autostrady, gdzie ktoś dla nas coś remontuje, ktoś ulepsza, ktoś otwiera biznesy, ktoś też plajtuje. Na mojej ulicy buduje się chodnik, postawiono oświetlenie, na drodze do szkoły powstanie niedługo ścieżka rowerowa, zbudowano już kanalizację. Mogę się wściekać, że przejazd utrudniony, że objazdy. Lub mogę rozumieć, że to konieczność w kraju o młodej demokracji. Że nie ma sensu porównywać naszych dróżek z amerykańską infrastrukturą budowaną od dziesiątek lat. W skrzynce mailowej znalazłam dziś powiadomienie o dofinansowaniu unijnym dla przedsiębiorstw z terenów wiejskich. Może założyć firmę i skorzystać? Tu wciąż coś się dzieje...

Polska 2015 roku to nie Ameryka, gdzie wszystko już jest i dlatego tak łatwo tam żyć! My się staramy, my budujemy, zmieniamy, gonimy. Wydajemy pieniądze, budujemy na potęgę, za lat dwadzieścia Polska przypominać będzie kraje Zachodu i zrobi się.... tak pięknie nudno ;) Teraz jest ciekawie. Zmiana goni zmianę i to od każdego z nas zależy, czy dostrzeżemy nowe kawałki budowanych dróg, czy skupimy na tych, których jeszcze nie ma. Polska w ruinie to tylko slogan reklamowy pewnej partii. Ja widzę Polskę w rozkwicie.

Decyzja była dobra. Mimo pewnych minusów, czuję, że to jest moje miejsce na ziemi. Brakuje mi jedynie kilku rzeczy i kilkunastu osób tu w Polsce, ale kto powiedział, że tak będzie zawsze: przeprowadzki są dla ludzi, Ludzie Drodzy :)

A na koniec przypowieść z życia. Jest upalne lato roku 2007. Kuba w daycare od siódmej piętnaście, ja w pracy, mąż w pracy. Postanawiamy z psiapsiółkami z działu szkoleniowego wyjść na lancz na miasto do popularnej knajpy w Milwaukee. Kim, Jody, Gina i ja. Ubrane przepisowo wg wskazań korporacyjnych Northwestern Mutual: rajstopy, pełne buty zakrywające palce i stopy, ramiona zakryte, spódnica za kolano. W sam raz na upalik ;) Siadamy, zamawiamy, rozmawiamy o pracy, wspólne firmowe tematy kręcą się przez jakiś czas a potem jak zwykle robota idzie w kąt i gadamy o prywacie, dzieciach. Ale dziś jest... powrót do przeszłości. Bajki, z których Kim, Gina i Jody się zaśmiewają, opowieści z podstawówki i ich Ameryki lat 80-tych, auta, którymi jeździły jako nastolatki, ulubione słodycze, potrawy które mama przygotowywała najlepiej, filmy, fryzury.

Ciekawią mnie te opowieści bardzo. Bardzo. Ale jest mi też cholernie smutno. Siedzę tam i słucham, od czasu do czasu zapytają mnie - bo wypada - jak to wyglądało u mnie. Ale ściana niezrozumienia jest olbrzymia. Czuję, że odstaję, jestem inna. Nie będę nigdy dzielić przeszłości z dziewczynami wychowanymi w innej kulturze i w innych realiach. Nie pogadam o Reksiu, o wypadach w góry, podróżach przepełnionym pociągiem klasy drugiej z postojem na jednej nodze w zakopconym korytarzu. O rodzicach, którzy kombinowali, żeby dzieciom dwa razy do roku kupić pomarańcze i czekoladę, na święta. O kolejkach po chleb. O pierogach z jagodami, kuligu za PGR-owskim traktorem, wykopkach, sianokosach u babci. Czy o czerpaniu wody z żurawia, bo tak w latach osiemdziesiątych u mojej babci jeszcze było. O wkuwaniu w liceum, sprawdzianach, egzaminach na studiach - to całkiem inne światy.

Siedzę z roześmianymi Amerykankami i myślę o małym Kubusiu. O Jego przyszłości i o tym co i gdzie wybiorę dla Niego jako świat Jego dzieciństwa. Czy bliżej Mu będzie do velvet cake (który nauczę się robić), czy do szarlotki (którą już umiem). Czy za dwadzieścia lat usiądę z Nim przy kawie i nie znajdę wspólnego odniesienia kulturalnego? W jakim języku będę z Nim wtedy rozmawiać? Czy da się wychować dziecko w dwóch światach na raz?

A wracając do poczucia odmienności, jakiego doznaje każdy emigrant: da się z tym żyć! Co z tego, że nie mamy wspólnej przeszłości? Tworzymy za to wspólne dzisiaj, budujemy nowe relacje,  poznajemy odmienne zwyczaje, języki. Ludzie pięknie się różnią i te różnice nawzajem nas bogacą. Stajemy się ciekawsi dzięki temu, że nie jesteśmy wszyscy tacy sami. A jednak... A jednak ciężko pogodzić się z myślą, że jest się na stałe tym "innym", nie do końca rozumianym emigrantem, nie w pełni naszej odmienności akceptowanym, dziwnym i czasami trudnym. A jeszcze ciężej pogodzić się z myślą, że owa inność jest jedynie tolerowaną fanaberią, o której fajnie posłuchać i poczytać, na co dzień jednak lepiej o niej zapomnieć i wtopić się w główny nurt. Tego oczekują Amerykanie, tego oczekujemy my Polacy od emigrantów mieszkających u nas. Znam wielu wspaniałych ludzi, którym to się udało - emigrantów w Stanach, jak i tu w Polsce. Wielki szacun! Ja odpadłam. Wybrałam bycie większością u siebie. Na dłuższą metę chyba inaczej nie umiem.

 

Ku pamięci:
Zaraz po powrocie  
A nawet trochę wcześniej
I jeszcze niemal zaraz po wylądowaniu

 

Wakacje (zaległe)

- Usiądź wreszcie - westchnęła goszcząca u mnie mama, gdy wróciłam w południe z siłowni - tyle masz roboty, odpocznij sobie trochę.

No, rzeczywiście. Tyle mam roboty, że hej. Dzieci cały dzień nie ma, męża cały dzień nie ma, pani do sprzątania jest, obiady wszyscy zjadają poza domem, zleceń nie mam ostatnio dużo. Tak jest, roboty tyle, że nie wiem, w co ręce włożyć...

No, ale od czego są mamy, jeśli nie od nadopiekuńczości. Nawet mamy czterdziestolatek ;)

Kochana Mamo, zalatana jestem, to fakt. Ale nie tak jak myślisz. Nie tak, jak mnie nauczyłaś. Wyobraź sobie, że ostatnio nie robię zbyt wiele. Mam teraz za to czas dla siebie. Grzesznie się lenię. I korzystam z tego pełną piersią, bo wiem, że taki stan nie będzie trwał wiecznie.

Młode pokolenie odwożę do szkoły/do przedszkola na dziewiątą, do dwunastej pocę się na siłowni (15 kg w dół od 7 stycznia, jeżeli mi się udało to każdemu wyjdzie!), robię zakupy, wracam do domu popracować i poczytać. I coś zjeść. Potem jadę albo na lekcje gitary albo gdzieś do ogrodniczego w poszukiwaniu rarytasów do ogrodu, na rower, na zabieg do kosmetyczki, na spacer z psem lub zakuwam teorię do polskiego patentu żeglarskiego. Albo jadę pożeglować na krakowskich Bagrach. Po piętnastej odbieram dzieci, spędzam z nimi czas w ogrodzie, wpadnie jakaś sąsiadka lub koleżanka na lampkę wina, jakieś dodatkowe dzieci z osiedla, wraca mąż, robię kolację, odrabiamy ze starszym lekcje, raz w tygodniu jedziemy na piłkę, raz na dwa jest lekcja robotyki ze studentem AGHu, o dziewiętnastej pingwiny na dwudziestce, mycie, książki i spać. Raz na jakiś czas wyskoczę wieczorem z przyjaciółką do Bagateli albo do Słowackiego. No dobra, muszę jeszcze zrobić jakieś pranie. I odkurzyć raz na dzień.

W weekendy chodzę obecnie na kurs żeglarski. Od rana do siedemnastej mąż zostaje z dzieciakami sam. I z pełną lodówką też.

Mamo, mam wakacje!

Wypracowane, żeby nie było.

Pamiętam, jak w poprzednim życiu, siedząc przy biurku na dziewiątym piętrze wieżowca położonego nad brzegiem Jeziora Michigan w Milwaukee, potrafiłam spoglądać tęskno na niezmierzone przestrzenie i żeglujące jachty za oknem. Marzyłam o tym, żeby się zza tego biurka wyrwać. Uciec od bólu głowy, zdjąć niewygodne buty i obowiązkowy nylon ze stóp, wsiąść na rower albo na łódkę, wyjść na spacer albo przysiąść na ławce w parku i wystawić buzię do słońca. Albo spotkać się przy kawiarnianym stoliczku z książką. Nigdzie nie musieć. Nie spieszyć się. Tak bardzo chciałam być panią swojego czasu i móc dowolnie zaplanować sobie dzień. Kto tak nie marzy?

Od trzeciego roku studiów zaczęłam pracować na kilku etatach i tak zostało do czasu, kiedy trojaczki skończyły rok. Nawet wcześniej miałam zapędy na 'przodowniczkę', bo najpierw rodzice wysłali mnie o rok wcześniej do szkoły, by już dwa lata później dołożyć mi do tego szkołę muzyczną. Mając lat niewiele ponad osiem zaczęłam dojeżdżać popołudniami do szkoły muzycznej I stopnia, oddalonej od mojej wsi 30 km. Pociągiem o 14:20 w jedną stronę, pociągiem o 20:40 w drugą stronę. Sama ;) Ze stacji z buta wieczorem (obok cmentarza, brrrrr) niecałe 2 kilometry. I tak przez sześć lat, trzy razy w tygodniu. Jesień, zima, wiosna. Po liceum, na studiach ciągnęłam najpierw studia dzienne z korepetycjami, pracą w Gazecie Wyborczej oraz Studenckim Radiu Index, a w weekendy dorabiałam w pobliskim warzywniaku. Na piątym roku oprócz korepetycji był to już pełen etat w lokalnej firmie produkującej butelki PET na szumnie brzmiącym stanowisku asystenta ds. marketingu, czyli dziewczyny w miniówie do wszystkiego (nie no, do tych rzeczy to nie!!).

W wieku 25 lat, 3 dni po ślubie, wyjechałam za mężem do Stanów na zaplanowany rok do ukończenia Jego studiów. Tak się nam jednak życie zawodowe potoczyło, że zostaliśmy tam jeszcze przez lat dwanaście. Kolejne studia, równolegle praca na uniwersytecie stanowym jako wykładowca w ramach stypendium naukowego. Znów jakieś radio polonijne po drodze, pozycja z-cy prezesa w uczelnianym związku zawodowym, lubiłam chyba ciągnąć pięć srok za ogon jednocześnie. Po studiach wymarzona praca na pełnym etacie w olbrzymiej firmie z pierwszej setki listy firm Fortune 500, w dziale szkoleń. Tam wsiąknęłam na dobre, przysłowiowo pnąc się po szczeblach kariery do pozycji kierowniczej, jednocześnie na uniwersytecie zaproponowano mi pozostanie na stanowisku wykładowcy kursów e-learningowych i tak ciągnęłam dwa etaty i 70 godzin tygodniowo plus dojazdy 40 km w jedną stronę przez następnych 8 lat.

Kiedy urodził się Kuba pod koniec roku 2005-go, na uniwersytecie trwała akurat zimowa sesja egzaminacyjna, pamiętam, że z kilkunastodniowym, kolkującym już niestety, noworodkiem siedziałam sama w domu przed biurkiem prowadząc klasę online live ze swoimi studentami. Studenci na szczęście okazali się wyrozumiali dla Kubusiowego mocno-brzmiącego, częstego background noise ;) 

Sześć tygodni bezpłatnego urlopu macierzyńskiego gwarantowanego przez państwo amerykańskie przeleciało szybko. Na szczęście firma, dla której pracowałam, jak przystało na jej świetną reputację, oferowała sześć dodatkowych tygodni, w dodatku płatnych 50%. Kapitalizm, proszę pań :) Ale wtedy wydawało mi się to luksusem, że mogę tyyyyle czasu poświęcić dziecku, aż trzy miesiące i tylko jeden etat z domu!

Po powrocie do pracy wczesną wiosną Kubuś poszedł do żłobka, ja wróciłam do swoich etatów. Mieliśmy w pracy pokój laktacyjny, więc przez dwa pierwsze miesiące udawało mi się ściągać pokarm dla syna, tyle że ze względu na mój napięty grafik, Młodego nie widziałam czasami przez 36 godzin a natury nie da się oszukać. Mleko się skończyło, za to u Kuby zdiagnozowano nowotwór na powiece lewego oka, wielkości dojrzałej truskawy. To był zły czas w moim życiu. Potężny strach, niewiedza, przemęczenie, brak oparcia i potworna samotność wśród tłumu ludzi na tym dalekim kontynencie. Chore dziecko, na wpół niewidzące, sześć miesięcy terapii sterydami, wizyty w szpitalach i skutki uboczne w postaci słabego serduszka, opuchlizny i ogromnego, nienaturalnego przyrostu wagi u małego Kuby. Pokłóciłam się wtedy na następnych pięć lat z teściową, prawie rozwiodłam z mężem, przytyłam, osiwiałam i do dziś nie wiem, jakim cudem wyszliśmy z tego razem i cało.

Starania o drugie dziecko nie były łatwe w stresie, w jakim żyliśmy. Kilka ciąż zakończyło się poronieniem, potem już w ogóle przestało się dziać. Pani doktor zasugerowała hormony, aby zwiększyć szanse zajścia w ciążę jak najszybciej (zegar biologiczny tykał), no i tak skutecznie nam zwiększyła te szanse*, że z drugiego dziecka zrobiło się czwarte :)

*[W tym samym czasie zaczęłam także - nareszcie - leczyć niedoczynność tarczycy, która może powodować u kobiet spore problemy z utrzymaniem ciąży we wczesnym stadium. Wspominam o tym tutaj, bo nie każdy ginekolog pamięta, by przebadać poziom hormonów tarczycy u pacjentki, może komuś się ta informacja przyda.]

Ostatnią, intensywną sesję letnią na uniwerku ciągnęłam jeszcze będąc w drugim trymestrze ciąży z trojaczkami, na jesieni zrezygnowałam, wiedząc, że z czwórką maleńkich dzieci prawdopodobnie nie dam rady pracować więcej, niż na jeden etat. Po porodzie trojaczków (urlop znowu na zasadzie 6+6 tygodni) chciałam wrócić i wróciłam do pracy, działało to jako-tako przez pierwszy rok, potem zaczęło się zmieniać.

A może nie "to" zaczęło się zmieniać, tylko ja zaczęłam się zmieniać.

- Rozładuj w końcu tę zmywarkę, ile razy mam cię prosić! Pomóż mi z tym praniem, dlaczego ja zawsze muszę wszystko w domu robić sama? Znowu siedzisz przed komputerem, weź się rusz i poodkurzaj. Trawa nieskoszona, trzeba przykręcić ten zawias bo nam drzwi za chwilę odpadną! - zdarzało mi się wykrzyczeć koło osiemnastej, osiemnastej trzydzieści i pewnie o osiemnastej trzydzieści cztery w kierunku męża za dawnych czasów. Bo związek był partnerski. To znaczy robiliśmy wszyscy i nie robił nikt. Nikomu się nie chciało, lub inaczej: nikt nie miał siły po całym dniu w robocie. Wzajemne pretensje narastały, z żony wyszła zołza, z męża leń, dom (mimo posiadania sprzątaczki) zarastał, czystych majtek szukało się rano w stosie wypranej lecz nieuporządkowanej bielizny zalegającej w koszu od tygodni. 

Pamiętam permanentny ból głowy, potworne zmęczenie, takie długotrwałe, ciągłe, na zasadzie jak się położę na wykładzinie z dzieckiem o osiemnastej to już nie wstanę. Znacie to państwo pracujący, na pewno. Kiedy nie ma siły się nawet odezwać pełnym zdaniem i łatwiej wymruczeć "uhm" i "aemha" byle dzieciak dał spokój. Tak samo padnięty zresztą, jak my, po 10+ godzinach w głośnej placówce.
 
Zmiana we mnie polegała na tym, że dostrzegłam, iż korona mi z głowy nie spadnie, jak mimo zmęczenia to ja odkurzę, to ja zajmę się kolacją i upiekę ciasto na deser. Jak wezmę odpowiedzialność za to, by mój dom był domem ciepłym i... zgodnym. Takim na czwórkę z plusem, nie miernie. O dziwo, kiedy przestałam roszczyć od męża wkładu własnego w prowadzenie domu, okazało się, że on też umie co-nieco zrobić. I nawet Mu się chce ;) Sprawdziła się zasada: oczekujesz zmian, zacznij zmiany od siebie.

Dzieci zaczęły chorować na jesieni 2009 roku. Kuba zapalenie płuc, szpital, trojaczki za chwilę oskrzela. Mój bank "amerykańskich wakacji" (PTO - Personal Time Off) wynosił wtedy 15 dni w roku. To (uwaga): suma dni wolnych w roku kalendarzowym na chorobowe moje, chorobowe dla 4 dzieci, opiekę oraz.... rodzinne wakacje. Rozeszło się to szybko i potem był problem co robić z dzieckiem z 37,8 stopniami gorączki, posyłać do żłobka bo przecież to jeszcze nie tak źle, czy jednak zabrać ostatni dzień "wakacji" i zostać z nim w domu. 

W pracy, mimo awansu, nie byłam już w stanie błyszczeć, bo ani czasu ani chęci, w domu nie byłam w stanie błyszczeć, bo ani czasu ani chęci. Należało coś zmienić, coś wyprostować, na jakimś polu się wykazać. I skupić swoją energię.

Wybrałam dzieci i dom. Zrezygnowałam z etatu.

Moje marzenie zza biurka o byciu panią swojego czasu spełniło się. Mogłam wyjść z dziećmi kiedy chcę, mogłam zaplanować dzień jak chcę, to ja obmyślałam, ja planowałam i ja wprowadzałam plan w życie. W ciągu całego wolnego dnia tyyyle można było zrobić! A jak mi się nic nie chciało to nie robiłam nic (poza minimum przy dzieckach).

Dojrzewałam do tego stopniowo ale naprawdę nie żałuję, że tak późno. Wcześniejsze doświadczenia i osiągnięcia były mi bardzo potrzebne.

Także do tego, aby uwierzyć w siebie, osiągnąć wystarczająco w życiu zawodowym, oszczędzić każdego dodatkowego dolara z drugiego etatu i i zainwestować na przyszłość na amerykańskiej giełdzie, żeby mi nikt nigdy nie mógł zarzucić, że nie zarabiam/łam. Mam też wypracowaną emeryturę (pension) w mojej firmie, oszczędności na 401k (odpowiedniku trzeciego filaru w PL) a to daje pewne zabezpieczenie na przyszłość. I jakieś takie fajne poczucie, że nie jest się zależnym od faceta :)

Resztę już państwo znacie z bloga tego i poprzedniego. Czy mój obecny dom jest na czwórkę z plusem? Oj, tak. Jest. Mimo, że naczynia z kolacji myję dopiero rano, bo zdarza mi się zasypiać razem z dziećmi po dwudziestej, mimo, że od wielkiego dzwonu majtek nadal szukamy w koszu z czystym praniem a klocki lego walają się po całym domu, i to już nie tylko od wielkiego dzwonu ;)

Ale to jest dom spokojny i dopieszczony. Ja jestem spokojna. Mam czas. Żeby się zająć zawiasem, zmywarką, trawą, dziećmi, mężem i domem. Mamy dom, w którym mama piecze chleb (a właściwie bułeczki), gdzie na śniadanie są drożdżowe gofry, dom do którego można zaprosić kolegów o czternastej w południe a jak się nie chce iść do przedszkola to można zostać i składać herosy (jak dziś zrobił Filip). Dom, gdzie jest mama, której praca polega na tym, aby.... zawsze być, kiedy jej potrzeba. Subtelna różnica, bo przecież i bułki można upiec i gofry zrobić jak się pracuje, wiem. Wiem też niestety jak wielkim zmęczeniem i poczuciem niesprawiedliwości jest to u kobiety okupione. Jak sobie teraz pomyślę w okolicach osiemnastej, że teraz, dopiero teraz wróciłabym do zimnego domu z roboty, padnięta, z umęczonymi dziećmi, a w tym domu miałabym zrobić i to, i tamto, walczyć z mężem o każdą wykonaną czynność i jeszcze goście przyjadą na weekend to trzeba zaplanować, zakupy zrobić, pościel zmienić, i chwasty w ogrodzie... źle mi się robi na samą myśl. A przecież byłam tam, znam.

Moją receptą na złoty środek, tak to widzę po latach, jest rozdzielenie dwóch światów na jakiś czas. Najpierw kariera, potem dziecko. Oba na 100%. Albo odwrotnie. Najpierw dzieci a potem praca. Tak jest łatwiej, choć wiem, że nie każda z nas ma możliwość, by dokonać takiego podziału. W tym sensie trojaczki ułatwiły mi wybór, bo najpierw osiągnęłam w pracy co chciałam a potem spadły mi z nieba trojaczki i nagle stałam się super-mamą, która daje radę. Tak mnie widział świat, więc i ja sama zaczęłam siebie tak postrzegać. I już nic nikomu nie musiałam udowadniać.

A teraz mam wakacje. Zaległe.
Tak to widzę. I tak czuję :)

Wrzesień w Ciechocinku

 

O Ciechocinku sporo mówiło się w domu rodzinnym mojego męża. Od wielu lat Ciechocinek stanowi sanatoryjną destynację obydwojga Jego rodziców. To w Ciechocinku oraz w pobliskim Toruniu mama męża zaopatruje się w co lepsze perełki, jakich na próżno szukać w Krynicy, Tarnowie, a nawet w Krakowie. W Toruniu na rynku kupowała kiedyś naturalne tkaniny, z których szyła później przepiękne suknie, bluzki oraz garsonki i wysyłała nam to wszystko do Stanów. Przez wiele lat. W Ciechocinku zaopatrywała się w antyki, w starą porcelanę, w dobrej jakości akcesoria i obuwie. Toruń, od kiedy poznałam rodzinę męża, kojarzył mi się nie z piernikiem a z wyszukanymi przedmiotami wysokiej klasy. 

W tym roku na zaproszenie teściów przyjechaliśmy do Ciechocinka i my. Zatrzymaliśmy się w Villa Park, spacerowaliśmy pod tężniami, smakowaliśmy dobrej kawy i jeszcze lepszych wypieków w uroczej i klimatycznej Cukierni Wiedeńskiej. Niespieszne obiady spożywaliśmy w hotelowej restauracji a do kotleta przygrywał nam na starym pianinie.... nasz własny syn. Co prawda tylko dwie wyuczone na pamięć melodie ale i tak z dumą spoglądaliśmy na siebie nie wierząc, że nasze najstarsze dziecko pozbawione kompletnie słuchu muzycznego może tak dobrze grać ;)

Za dnia przemierzałam z Babcią Ciechocinek wzdłuż i wszerz. Zajrzałyśmy do każdego sklepu, do jakiego warto było zajrzeć, zwiedziłam w ekspresowym tempie Toruń i wyjechałam z ciężkim sercem oraz jeszcze cięższym bagażnikiem upominków po czterech dniach wrześniowych wakacji.

I już myślę o przyszłorocznym pobycie. Ciechocinek nam też przypadł do gustu.

A całodzienne interakcje dzieci z Dziadkami dobitnie uzmysłowiły nam jak bardzo słuszna była decyzja o przeprowadzce do kraju rodzinnego. Ukochany Dziadziuś pewnie nie zostałby Ukochanym Dziadziusiem na odległość dziesięciu tysięcy kilometrów przez Skypa i telefon...